W ostatnich dniach weszły w życie nowe regulacje Unii Europejskiej nt. GMO:

 - w dniu 15 kwietnia br. - Rozporządzenie Nr 1830/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r. dotyczące możliwości śledzenia i etykietowania organizmów zmodyfikowanych genetycznie oraz możliwości śledzenia żywności i produktów paszowych wyprodukowanych z organizmów zmodyfikowanych genetycznie i zmieniające dyrektywę 2001/18/WE,

- w dniu 18 kwietnia br. - Rozporządzenie Nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r. w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy.

Efektem wdrożenia tych rozwiązań prawnych jest stworzenie czytelnego systemu odtwarzalności i znakowania GMO, wprowadzania do obrotu i znakowania produktów żywnościowych i pasz, wyprodukowanych z GMO. Nowe regulacje wzmocnią zaufanie do bezpieczeństwa GMO, modyfikowanej żywności i pasz. Zapewnią pełną odtwarzalność GMO w całym łańcuchu “od pola do stołu”. Dzięki znakowaniu artykułów spożywczych i pasz składających się, zawierających lub wyprodukowanych z GMO, konsument uzyska pełną informację na ten temat. Należy podkreślić, że po raz pierwszy pojawią się etykiety na opakowaniach pasz, informujące o zawartości GMO. 

Odtwarzalność
System odtwarzalności daje narzędzia do prześledzenia przepływu produktów GMO w łańcuchu produkcji i dystrybucji. W przypadku niektórych produktów, system odtwarzalności funkcjonuje od wielu lat. Jednak szczegółowe wymagania dot. systemu odtwarzalności produktów zawierających GMO lub otrzymanych z GMO, dotychczas nie były respektowane.

System odtwarzalności umożliwi monitorowanie wszelkich skutków w środowisku oraz prawidłowość i kontrolę znakowania. Dodatkowo, pozwoli na wycofywanie produktów z rynku w przypadku wystąpienia jakichkolwiek skutków ubocznych. Nowe rozporządzenie dotyczące systemu odtwarzalności i znakowania nakłada na operatorów rynku stosujących produkty GMO, obowiązek przekazywania i przechowywania danych na każdym etapie obrotu. Informacje dotyczące obecności GMO w produktach muszą być przekazywane w łańcuchu dystrybucji i muszą być przechowywane przez okres 5 lat. Z kolei przemysł musi zapewnić, że system umożliwi identyfikację źródeł pochodzenia i odbiorców produktów GMO. 

Przekazywanie i przechowywanie danych ograniczy zakres pobierania próbek i badania produktów. W celu zapewnienia Krajom Członkowskim koordynacji działań inspekcyjnych i kontrolnych, Komisja opracuje wytyczne techniczna nt. pobierania próbek i metod ich badania. 

Znakowanie
Przepisy rozszerzają obowiązek znakowania. Wymóg ten dotyczy:

• Wszystkich artykułów spożywczych wyprodukowanych z GMO, niezależnie od tego czy w produkcie gotowym zawarte jest DNA czy białko pochodzące z GMO,

• Wszystkich genetycznie modyfikowanych pasz.

Żywność genetycznie modyfikowana

Zgodnie z dotychczas obowiązującymi przepisami, żywność składająca się z-  lub zawierająca GMO, znajdująca się w obrocie detalicznym, musiała być oznakowana. Dotyczy to także żywności produkowanej z GMO, jeśli w produkcie gotowym (np. mąka wyprodukowana z modyfikowanej genetycznie kukurydzy) wykrywana jest obecność śladowych ilości DNA lub białka modyfikowanego genetycznie.

Jednak takie wymogi znakowania nie dotyczyły pewnych rodzajów żywności i jej składników, takich jak wysoko rafinowane oleje sojowe i kukurydziane wytworzone z modyfikowanej genetycznie soi i kukurydzy. Nowe prawo rozszerza zakres wymagań dotyczących znakowania i obejmuje także taką żywność, jak olej sojowy lub kukurydziany wyprodukowany z modyfikowanej genetycznie soi lub kukurydzy oraz składniki żywności produkowane z GMO np. biszkopty z olejem kukurydzianym, wyprodukowanym z modyfikowanej genetycznie kukurydzy. Zapewni to konsumentom korzystanie z przynależnej im swobody wyboru nabywanego produktu. Etykieta musi zawierać informację „Produkt zawiera organizmy zmodyfikowane genetycznie” lub “...wyprodukowano z genetycznie modyfikowanego (nazwa organizmu)”.

Pasza modyfikowana genetycznie

Rozporządzenie po raz pierwszy wprowadza wymóg znakowania paszy modyfikowanej genetycznie, analogicznie do zasad dotyczących genetycznie modyfikowanej żywności. Dotychczas, w przypadku paszy wyprodukowanej z GMO, nie było wymogu informowania o tym fakcie na etykiecie. Rozporządzenie wprowadza wymóg znakowania np. modyfikowanej mączki sojowej i każdego składnika paszy, który w swoim składzie zawiera taką mączkę. Wymóg dotyczy również glutenu kukurydzianego wyprodukowanego z kukurydzy modyfikowanej genetycznie.

Progi ilościowe znakowania

Zanieczyszczenie konwencjonalnej żywności i pasz minimalnymi ilościami GMO może powstać w trakcie uprawy, zbioru, transportu i przetwarzania. Jest to fakt, który należy przyjąć do wiadomości. Nie odnosi się to tylko i wyłącznie do GMO. W produkcji żywności, pasz i materiału nasiennego prawie niemożliwym jest osiągnięcie 100%-owej  czystości produktów.

Przyjmując to założenie, regulacje UE mają na celu zapewnienie rzetelności prawnej
i ustanowienie pewnych progów zawartości ilościowej GMO, powyżej których żywność i pasza konwencjonalna musi być znakowana informacją o zawartości GMO.

Dotychczasowe prawo nie nakazywało znakowania obecności GMO w konwencjonalnych produktach żywnościowych, jeśli zawartość ta nie przekraczała 1% i jeśli można było wykazać, że obecność ta jest przypadkowa lub technicznie niemożliwa do uniknięcia. W nowych przepisach próg zawartości ustalono na poziomie nie wyższym niż 0,9%. 

Naukowa ocena bezpieczeństwa GMO w UE

Według dotychczasowych przepisów prawa, nie było ustalonego progu tolerancji dla przypadkowej obecności materiału GMO w żywności lub paszy. 

Zgodnie z nowymi przepisami ustalono taki próg na poziomie 0,5% dla przypadkowej lub technicznie niemożliwej do uniknięcia obecności materiału modyfikowanego genetycznie, pod warunkiem że operator jest w stanie udowodnić, że ta obecność była niemożliwa do uniknięcia. Powyżej tego progu produkt nie będzie dopuszczony do obrotu. Przepis ten wejdzie w życie za 3 lata.

Procedura zatwierdzania

W UE ustanowiono czytelne zasady oceny i zatwierdzania GMO oraz żywności zawierającej produkty GMO, jednak odpowiedzialność w tym zakresie spoczywa zarówno na państwach członkowskich, jak i Wspólnocie. Rozporządzenie ustanawia procedurę „jeden klucz do jednych drzwi”, dotyczącą naukowej oceny i upoważnień dot. GMO i modyfikowanej żywności i pasz, wyrażającej się w scentralizowanej, jasnej i przejrzystej procedurze UE, gdzie jeden operator może składać jeden wniosek. Rozporządzenie stanowi, że aby GMO mogło być stosowane jako żywność lub pasza, musi najpierw uzyskać zezwolenie dotyczące obu zastosowań lub żadnego. 

Naukowa ocena ryzyka będzie przeprowadzana przez Europejski Urząd Bezpieczeństwa Żywności. Wyniki tej oceny  będą udostępniane społeczeństwu celem uzyskania opinii. Na podstawie opinii, Komisja przygotuje projekt propozycji udzielenia lub odmowy wydania zezwolenia. Propozycja będzie tak jak dotąd poddana procedurze zatwierdzenia przez kwalifikowaną większość Państw Członkowskich w ramach Komitetu Regulacyjnego ds. wdrażania dyrektywy 2001/18.

Produkty, które uzyskują zezwolenie powinny być wprowadzone do publicznego rejestru żywności i pasz GM. Zezwolenie jest udzielane na okres 10 lat, a - o ile to konieczne – produkt znajdujący się w obrocie podlega monitoringowi. Zezwolenie może być przedłużane w okresach 10-letnich. 

Zostanie zarzucona uproszczona procedura wprowadzania do obrotu żywności zawierającej produkty GMO, uważanej za zasadniczo identyczną z żywnością konwencjonalną.

Aktualne produkty GMO mogą pozostać w obrocie. 

W ciągu 6 miesięcy od dnia wejścia w życie nowych przepisów, operatorzy będą zobowiązani do przedstawienia Komisji metod wykrywania GMO. Rozporządzenie ustanawia także Wspólne Centrum Badań (JRC) Komisji, jako nowe Wspólnotowe Laboratorium Referencyjne, którego głównym zadaniem będzie walidacja metod badawczych. Centrum będzie kontynuować współpracę z Europejską Siecią Laboratoriów GMO.

Do publicznego rejestru zostaną także wprowadzone produkty GMO wcześniej  dopuszczone do obrotu na rynku wspólnotowym. Tych produktów również dotyczy 10-cio letnie zezwolenie, licząc od dnia, gdy dany produkt po raz pierwszy został wprowadzony do obrotu.

Opracowano na podstawie informacji Komisji Europejskiej.