18-03-2008 Polska

IJHAR-S skontrolowała GMO

Celem kontroli była ocena zakresu stosowania przez producentów artykułów spożywczych surowców genetycznie zmodyfikowanych, ze szczególnym uwzględnieniem:

• prawidłowości znakowania przeznaczonych do obrotu produktów zawierających GMO, składających się z GMO lub wyprodukowanych z GMO,
• przestrzegania przez użytkownika GMO obowiązku przekazywania i przechowywania wymaganej dokumentacji dotyczącej surowców i wyrobów gotowych zawierających produkt GMO,
• sposobu składowania i transportu produktów zawierających GMO, składających się z GMO lub wyprodukowanych z GMO, zapewniającego zachowanie właściwej jakości handlowej w/w produktów oraz zapobiegającego kontaminacji GMO.

ZAKRES KONTROLI

Kontrolę przeprowadzono w 76 podmiotach gospodarczych (tj. 1,5% będących w ewidencji WIJHARS), głównie w zakładach piekarniczych, przetwórstwa owocowo-warzywnego, mięsnego i zbożowego.

Kontrolą objęto:

w zakresie znakowania przeznaczonych do obrotu produktów zawierających GMO, składających się z GMO lub wyprodukowanych z GMO - 144 partie materiału potencjalnie genetycznie zmodyfikowanego lub zawierającego produkty GMO, o łącznej masie 474 t, w tym:

• 5 partii soi oraz jej pochodnych o masie 59 t,
• 46 partii kukurydzy i jej pochodnych o masie 392 t,
• 10 partii przetworów mięsnych o masie 18 t,
• 11 partii dodatków do artykułów spożywczych o masie 2 t,
• 2 partie fasoli mung o masie 3 t.
• w zakresie badań laboratoryjnych obecności i ewentualnie zawartości następujących modyfikacji genetycznych:
• soi: Roundup Ready (dopuszczona do obrotu w UE) oraz DuPont  i Liberty(niedopuszczone do obrotu w UE),
• kukurydzy: MON 810, NK 603, Bt 11, Bt 176, GA 21, TC 1507, MON 863, T 25 (dopuszczone do obrotu w UE) oraz Bt 10 (niedopuszczona do obrotu w UE) -  próbki pobrane z w/w 144 partii o łącznej masie 474 t,
• w zakresie przestrzegania przez użytkownika GMO obowiązku przekazywania  i przechowywania wymaganej dokumentacji surowców i wyrobów gotowych zawierających GMO – „możliwość śledzenia” (traceability) – 76 podmiotów gospodarczych,
• w zakresie znakowania artykułów rolno - spożywczych - 239 partii różnych surowców, półproduktów i wyrobów gotowych, o łącznej masie 651 t.

WYNIKI KONTROLI

Obowiązek znakowania określeniem, iż dany produkt zawiera GMO, nie dotyczy wszystkich artykułów rolno – spożywczych. Obowiązkowi takiemu podlegają jedynie artykuły rolno – spożywcze zawierające materiał, który zawiera, składa się lub został wyprodukowany z GMO w części większej niż 0,9 % składników żywnościowych rozpatrywanych odrębnie lub żywności zawierającej jeden składnik oraz jeśli producent danego artykułu udowodni,  że obecność materiału genetycznie zmodyfikowanego jest przypadkowa, bądź nieunikniona technicznie.

W próbkach pobranych z 144 partii o łącznej masie 474 t nie stwierdzono obecności GMO na poziomie powyżej 0,9 %.

W wyniku przeprowadzonego badania jakościowego metodą PCR2) wynik negatywny, tzn.  brak obecności modyfikacji genetycznych, uzyskało:

• 60 partii soi oraz jej pochodnych o masie 52 t,
• 39 partii kukurydzy i jej pochodnych o masie 358 t,
• 8 partii przetworów mięsnych o masie 17 t,
• 6 partii dodatków do artykułów spożywczych o masie 1 t,
• 2 partie fasoli mung o masie 3 t.

W wyniku kontroli stwierdzono w:

• 1 partii białka sojowego, o masie 30 kg obecność niedopuszczonej do obrotu w Unii Europejskiej modyfikacji genetycznej,
• 1 partii przetworu mięsnego, o masie 337 kg, obecność niedopuszczonej do obrotu  w Unii Europejskiej modyfikacji genetycznej,
• 12 partiach soi oraz jej pochodnych, o łącznej masie 1 t,  zawartość składników genetycznie zmodyfikowanych, tj. modyfikacji genetycznych soi RR, na następującym poziomie:
• 4 partie -  poniżej 0,1 %,
• 8 partii - poniżej 0,5 %.
• 3 partiach przetworów kukurydzianych, o łącznej masie 6,5 t, zawartość składników genetycznie zmodyfikowanych kształtowała się następująco:
• 2 partie - modyfikacja  kukurydzy MON 810-  poniżej 0,1 %,
• 1 partia -  modyfikacja  kukurydzy MON 863-  poniżej 0,1 %.

System „możliwości śledzenia” ma na celu ułatwienie kontroli i weryfikacji wymaganego przepisami prawnymi znakowania oraz umożliwia sprawne wycofanie produktów spożywczych zawierających lub składających się z GMO, w przypadku kiedy zaistnieje ryzyko zagrożenia dla zdrowia ludzi lub bezpieczeństwa środowiska.

Zgodnie z zapisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 1830/2003 do wdrożenia systemu traceability zobowiązani są wszyscy operatorzy żywności, to znaczy wszystkie osoby, które umieszczają produkt GM na rynku lub otrzymują taki produkt od dostawców wewnątrz Unii Europejskiej. Dokumentacja powinna być przechowywana przez  5 lat od daty każdej transakcji zarówno przez podmiot udostępniający, jak i otrzymujący genetycznie zmodyfikowany produkt spożywczy. Ponadto każdy operator żywności jest zobligowany do udostępnienia informacji, zawartych w prowadzonym przez niego rejestrze, na życzenie kompetentnego organu kontroli.

Ponieważ  większość przedsiębiorców deklarowała obrót produktami wolnymi od GMO nie przekazywali i nie przechowywali oni wymaganej dokumentacji dotyczącej surowców i wyrobów gotowych zawierających GMO.

W toku kontroli sprawdzono posiadanie dokumentów, w tym certyfikatów umożliwiających identyfikację surowców i wyrobów gotowych potencjalnie genetycznie zmodyfikowanych lub zawierających GMO. Stwierdzono, że:

• jako wolne od GMO deklarowane było 107 partii, tj. 74%, poddanych badaniom laboratoryjnym (Certyfikaty potwierdzające ten fakt posiadało 46 partii, tj. 43%, partii deklarowanych jako wolne od GMO),
• deklaracji, dotyczącej modyfikacji genetycznej nie posiadało 37 partii, tj. 26%, poddanych badaniom laboratoryjnym.
  Należy zaznaczyć, że przedsiębiorcy wprowadzający do obrotu artykuły żywnościowe niemodyfikowane genetycznie dobrowolnie deklarują na etykiecie lub w dokumentacji,  że produkty te są wolne od GMO. Posiadanie Certyfikatu potwierdzającego ten fakt, również nie jest wymagane.

Ponadto należy stwierdzić, że żadna z kontrolowanych partii nie była oznakowana jako żywność, która zawiera modyfikacje genetyczne. Badania laboratoryjne potwierdziły,  że zawartość modyfikacji w pobranych próbkach nie przekroczyła poziomu 0,9% modyfikacji genetycznej, a więc progu od którego żywność musi być oznakowana.

Nieprawidłowe oznakowanie stwierdzono w przypadku 84 partii (35% skontrolowanych partii) o łącznej masie 38 t (6% skontrolowanej masy).

Nieprawidłowości dotyczyły:

• nieodpowiedniej kolejności w wykazie składników,
• braku warunków przechowywania,
• użycia sformułowań wprowadzających w błąd konsumenta co do rodzaju i właściwości produktu,
• braku danych identyfikacyjnych producenta,
• umieszczenia nieaktualnej nazwy producenta,
• braku zawartości netto,
• użycia sformułowania „waga” zamiast „masa”,
• użycia nieprawidłowych sformułowań dotyczących daty minimalnej trwałości oraz braku tej daty,
• niewłaściwej wysokości cyfr w wyrażaniu ilości produktu,
• braku oznaczenia w języku polskim,
• braku kodu partii produkcyjnej,
• braku procentowej zawartości składników,
• braku jednostek masy i pojemności,
• stosowanie tolerancji przy deklaracji ilości,
• nie podawanie w jednym polu widzenia wymaganych informacji,
• umieszczanie nieprecyzyjnej nazwy produktu.

Inne ustalenia z kontroli

• warunki składowania
• w około 5 % podmiotów stwierdzono nieprawidłowości (składowano przeterminowane artykuły rolno – spożywcze, nie prowadzono monitoringu parametrów temperatury oraz wilgotności względnej powietrza, przyrządy pomiarowe nie posiadały legalizacji, nie przestrzegano zasady składowania wyrobów  z zachowaniem odstępu od ścian zewnętrznych, brak było sprzętu kontrolno – pomiarowego).

• wymagania formalno-prawne
• około 13 % podmiotów nie dopełniło obowiązku zgłoszenia prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie produkcji, składowania, konfekcjonowania i obrotu artykułami rolno-spożywczych, do właściwego WIJHRAS.

SANKCJE

W związku z zaistniałymi nieprawidłowościami wojewódzkie inspektoraty JHARS zastosowały następujące sankcje:

• 17 mandatów karnych na łączną kwotę 2 200 zł,
• 50 decyzji administracyjnych, w tym: 33 decyzje nakazujące poddanie artykułu określonym zabiegom, 16 decyzji zakazujących wprowadzenie do obrotu artykułu niespełniającego wymagań jakości handlowej, 1 decyzja nakazująca zniszczenie artykułu (decyzja dotyczyła artykułu o przekroczonej dacie minimalnej trwałości).

Ponadto wojewódzkie inspektoraty JHARS wszczęły 1 postępowanie administracyjne oraz przekazały informacje dotyczące 5 ujawnionych nieprawidłowości do właściwych miejscowo WIJHARS oraz w sprawie wprowadzania do obrotu niedopuszczonej w UE modyfikacji  genetycznej, według kompetencji, do organów terenowych Inspekcji Sanitarnej i Inspekcji Ochrony Środowiska.

PODSUMOWANIE I WNIOSKI

Kontrola prawidłowości wprowadzania do obrotu artykułów rolno – spożywczych potencjalnie zawierających produkty GMO w IV kwartale 2007 roku była szóstą kontrolą przeprowadzoną przez Inspekcję od 2002 roku, w tym zakresie.

Kwestia żywności modyfikowanej genetycznie jest niezwykle ważna i szeroko dyskutowana na forum publicznym. Wzrasta świadomość wśród konsumentów, którzy zwracają szczególną uwagę na oznakowanie żywności. Ponieważ większość kupujących chce mieć możliwość wyboru produktów, które spożywa, rzetelna informacja na opakowaniu jest konieczna. Żywność, która zawiera organizmy genetycznie zmodyfikowane powyżej 0,9% musi być oznakowana. Podczas kontroli pobrane były próbki żywności, które potencjalnie mogły zawierać modyfikacje genetycznie.
Nie stwierdzono zawartości powyżej 0,9%, ale badania wykazały w 10% partii obecność modyfikacji. Zawartość modyfikacji nie przekroczyła wspomnianego progu, jednak należy zwrócić uwagę, że żywność modyfikowana genetycznie jest obecna na rynku. Fakt ten zmusza do prowadzenia kontroli w sposób ciągły, aby sprawdzać poziom organizmów genetycznie zmodyfikowanych i uświadamiać producentom żywności konieczność znakowania tych produktów, prowadzenia odpowiedniego składowania oraz przechowywania dokumentacji dotyczącej tej żywności. Poza tym należy przeciwdziałać nieuczciwym praktykom handlowym, mającym na celu wprowadzenie konsumenta w błąd, poprzez zatajenie informacji o zawartości organizmów genetycznie zmodyfikowanych w produkcie.

W wyniku analizowanej kontroli wykryto niedopuszczoną w UE modyfikację i zawiadomiono służby, które mogą podjąć działania w zakresie swoich właściwości. Nie można wprowadzać do obrotu modyfikacji genetycznej bez zezwolenia. Informacja uzyskana w wyniku badań może zapobiec zabronionym na rynku praktykom.
 
Większość objętych kontrolą podmiotów mogła wykazać się dokumentami, które zawierały informacje, że wprowadzane do obrotu produkty są wolne od GMO. Można z tego wyciągnąć wniosek, że wzrasta świadomość wśród operatorów żywności w zakresie wymogów dotyczących znakowania artykułów zawierających produkty GMO.

Opracowano na podstawie: www.ijhar-s.gov.pl